Версия для слабовидящих
Адрес: п.Агинское, ул. Комсомольская, 14
E-mail: agalibr@mail.ru
Тел: 8 302 39 3-41-72
График работы:
пн-сб: с 9 до 18 часов
пт: с 9 до 16:45
вс - выходной
Отправлено
Поисковое поле пустое!

Книга-юбиляр: «Любопытный разговор»

Перед нами – сильно потрёпанная и зачитанная книжка Батожаргала Гармажапова «Любопытный разговор». Книга-юбиляр издана 25 лет назад, в 2000 году, в Чите, в книжном издательстве «Поиск».

На русскомБуряадаар

Потрёпанность книжки, видимо, означает её востребованность у читателей. Стало быть, она интересна. Перевод стихотворений на русский язык сделан известным забайкальским детским поэтом Георгием Граубиным.

Начинается сборник с описания сельского утра, когда «… степь подставила солнцу спину. Закурились туманом росы, белой пеной сползли в долину». Интересно стихотворение о Данзане, который мастерил для елки пятиконечную звезду. Работа казалась ему бесконечной, но ему помог мороз… нарисовав точную, с симметричными лучами звезду на инее.

Каждое произведение сборника о насущном, важном для детей. Но сегодня особенно актуальны такие стихотворения, как «Разговор» и «Дедушка смотрит телевизор». В «Разговоре» после просмотра кинофильма ребята громко спорят о том, какая в нём была война: «… от самоходок всё кругом ходило ходуном. А из окопа пулемёт хлестал сплошным огнём… Ударил залп «Катюш» — сплошной свинцовый душ!» Но спор затихает, когда дед Тагар сказал им, что лучше «был бы вечный на земле и очень прочный мир». Такая вот «игровая» поэзия, описывающая маленькую историю со своим сюжетом, её главная тема — мир детей и всё, что с ним связано.

«Дедушка смотрит телевизор» — простой заголовок интригует: а что может смотреть дедушка по телевизору?  Конечно, новости. Экран уносит его в просторы неведомых стран, рассказывает о последних событиях в мире. И вот – кинокадры прошедшей войны, когда наши солдаты пошли в наступление, дедушка, сам бывалый солдат, светлеет лицом…

Взявшие в руки книжку также познакомятся с повествованиями о «солнечных, снежных первых цветах» — подснежниках; о лысой луне, у которой «почему-то нет носа, нет ещё ушей и глаз»; первом сенокосе, первом снеге, борцах-удальцах, временах года, укрощении аргамака…

В мире много языков, но родной язык – начало всех начал. Родной язык связан с неповторимой культурой, историей, традициями и образом жизни народа. Основы владения родным языком закладываются в семье. «… В нём нежное слово «эжы» и гордое «аба» — это главные слова с детства до седин» – лаконично, доступно даётся объяснение в стихотворении «Родной язык».

По сюжету стихотворения «Любопытный разговор» встречаются два стада, ведут разговор о житие-бытие — здесь сплетены реальность и мечта. Поэтому-то автору и было интересно послушать этот разговор.

У каждого возраста свои законы восприятия литературных произведений. Детская поэзия открывает для ребенка мир новых, ещё не знакомых ему эмоций. Поэтому она должна быть искренней. Батожаргала Гармажапова, как писал о его творчестве известный московский критик В.В. Дементьев, отличает подкупающая искренность, идущая от непосредственности мировосприятия, от простоты и естественности народного склада. Эту простоту и естественность верно прочувствовал Георгий Граубин, сумел передать особенности слога, стиля, духа произведения-оригинала в великолепной художественной форме, сохранив своеобразие национального колорита в языке стиха, традиционность образов.

Дарима Базарова,

главный библиотекарь отдела ИСО

Агинской краевой библиотеки им.Ц.Жамцарано.

Разговор

Ребята вышли из кино,

Галдят наперебой:

— Какая в нём была война,

Какой гремучий бой!

— От самоходок всё кругом

Ходило ходуном.

А из окопа пулемёт

Хлестал сплошным огнём!

— Что пулемёт!

Когда потом

Ударил залп «Катюш»,

Вот это был сплошной огонь,

Сплошной свинцовый душ!

— А после этого такой

Был танковый удар!

— Но лучше б не было его, —

Сказал им дед Тагар.

— Ни пулеметов, ни «Катюш»,

Ни танков, ни мортир,

А был бы вечный на земле

И очень прочный мир.

Я до конца войну прошёл

И ранен был не раз.

 

Ребята были смущены.

На том и спор угас.

 

Родной язык

В мире много языков.

В нём давно возник

Мне знакомый с первых дней

Мой родной язык.

Он — начало всех начал,

Он — моя судьба.

Есть в нём нежное «эжы»,

Гордое — «аба».

Это — главные слова

С детства до седин.

У народов всей земли

Смысл у них один.

Их по-разному везде

Люди говорят.

Мать — «эжы»,

Отец — «аба»

В языке бурят.

Это — главные слова,

Первые слова.

В них не просто свой народ –

Родина жива.

Ойн баярта ном: «Һонин хөөрэлдөөн»

Урдамнай — Батожаргал Гармажаповай «Һонин хөөрэлдөөн» гэжэ ехээр үнгэгдэhэн, нилээд уншагдаһан ном. Энэ ном 25 жэлэй саада тээ, 2000 ондо Шэтэдэ «Поиск» гэһэн номой хэблэлдэ нара хараhан байна.

Ехээр үнгэгдэhэниинь энэ ном эрилтэтэй гэжэ тэмдэглэнэ. Һонин лэ ном байгаа ёhотой. Шүлэгүүдыень ород хэлэн дээрэ Үбэр Байгалда мэдээжэ хүүгэдэй поэт Георгий Граубин оршуулаа.

Оршуулгань эхэ бэшэгтээ тон дүтөөр хэгдэнхэй гэжэ тэмдэглэмээр. Хүдөөдэ үглөөгүүр яагаад «… наран мандадаг бэ, элшэеэ хээгүүр элбэг гэгшээр эльгээжэ, нойрмог талын нюрга шаран жэгнэдэг бэ» гэжэ тайлбарилhан шүлэгөөр ном эхилнэ.

Согсолбориин зохёол бүхэн уншагшада шухала, алишье сагта тэрэнэй хэрэгсээхээр. Харин мүнөө сагта «Хөөрэлдөөн», «Баабаймни телевизор харана» гэhэн шүлэгүүдынь тон шухала удха шанартай. «Хөөрэлдөөн» гэжэ шүлэг соо хүбүүд кино хараһанай удаа ямар дайн байгааб гэжэ шанга шангаар арсалдана: өөрөө ябадаг унаанууд, окоп сооһоо үргэлжэ галаар шабхуурдаhан пулемёт, «Катюшын» сүршөөһэн туулган аадар… Харин Тагар үбгэнэй «дэлхэй дээрэ хэтэ мүнхэдөө бата бэхи эб найрамдал байгаал hаань» гэжэ хэлэхэдэ, хүбүүдэй арсалдаан замхана. Иимэ өөрын сюжедтэй багахан түүхэ зураглаһан шүлэгүүд суглуулбари соо үгтэнхэй, тэдэнэй гол сэдэб — үхибүүдэй юртэмсэ.

«Баабаймни телевизор харана» — юрын гаршаг һонирхуулна: баабайнь телевизорээр юу харана хаб?  Һүүлэй hонинуудыел ааб даа. Экран тэрэниие мэдэгдээгүй холын оронуудаар ябуулна, дэлхэй дээрэхи һүүлшын үйлэ хэрэгүүд тухай хөөрэнэ. Гансал «үнгэрhэн дайнай зураглал заримандаа үзэгдөөд экранда, үбгэжөөл уярдаг даа…»: үхэлтэ тэрэ тэмсэлдэ өөрөө ябажа, амидаралай харгы хүүгэдтээ нээhэн баабай юм.

Энээхэн даншье зузаан бэшэ ном гартаа абагша мүн лэ «ээлжээтэ хабарай тэхэрижэ ерэхэлээр» гарадаг түрүүшын сэсэгүүд – ургынууд, «юундэшьеб хамаргүй, үшөө шэхэ, нюдэгүй» малаан һара, түрүүшын үбһэн, түрүүшын саһан, барилдаашад-бүхэшүүл, жэлэй дүрбэн саг, мори hургалга г.м. тухай шүлэгүүдтэй танилсаха.

Дэлхэй дээрэ олон хэлэнүүд бии, харин түрэлхи хэлэн — бүхы эхинүүдэй эхин. Түрэл хэлэн арадайнгаа дабтагдашагүй соёлтой, түүхэтэй, ёһо заншалнуудтай, ажабайдалай маягтай холбоотой. Түрэлхи хэлэеэ шудалха hуури гэр бүлын хүреэндэ табигдадаг гэжэ мэдэнэбди. «Эжы» гэһэн энэрхы дулаан, «аба» гэhэн айхабтар дорюун – эгүүридэ мүнхэ хоёр үгэhөө, эгээл нангин бэшэгэй мүрhөө анха эхитэй буряад хэлэн ама гаран хэлэхэдэ урин» гэhэн тайлбари «Түрэлхи хэлэмнай» гэжэ шүлэг соо үгтэнэ.

«Һонин хөөрэлдөөн» гэжэ шүлэгэй сюжедээр хоёр һүрэг мал уулзана, амидарал тухай хөөрэлдөө ябуулна — эндэ бодото байдал болон хүсэл холилдонхой. Тиимэһээ энэ хөөрэлдөө шагнахада, авторта һонин байба бшуу.

Хүүгэдтэ зорюулагдаhан шүлэгүүд үхибүүндэ шэнэ, тэрэнэй үшөө үзөө, мэдээдүй сэдьхэлэй юртэмсэ нээдэг. Тиимэһээ тэдэ үнэнхэ сэдьхэлhээ гараhан байха ёһотой. Батожаргал Гармажаповай зохёохы ажал тухай Москвагай мэдээжэ шүүмжэлэгшэ В.В. Дементьевэй бэшэһээр, поэдэй шүлэгүүд соо ажамидарал байhан соогоо зураглагдана, хүүгэдэй зан абари жама ёhо руугаа, үнэн сэхээр харуулагдана. Энэ шэнжыень Георгий Граубин наринаар мэдэржэ, зохёолнуудай удха, маяг, һүлдэ зүбөөр харуулжа шадаа, шүлэгэй хэлэндэ буряадай заншалта шэнжэ хазагайруулаагүй гэжэ тэмдэглэмээр байна.

Дарима Базарова,

Ц.Жамцараногой нэр. Агын хизаарай номой сангай

мэдээсэлэй таhагай ахамад библиотекарь.

 

Баабаймни телевизор харана

Гэр соомнай нэгэл хогшол

Гайхуулдаг даа баабайем ходол.

Бүхы дэлхэйе хашалгүй багтаадаг

Барандаа хүндэтэй телевизор лэ магтадаг.

Мүнөөшье үбгэжөөл дабшалжа hуунхай,

Мүнгэн гааhаяа hорохоёош мартанхай

Орьёлон байгаа юртэмсэ дэлхэйнгээ

Олон үнгэтэ шарайень hонирхонгоо,

Дууhыень харахаяа арсахааршье бэшэ,

Сэнхир экранаа шэртэhээр лэ гээшэ.

Москвада болоhон ехэхэн суглааншье,

Монголдо үнгэрhэн моридой урилдааншье,

Америкэдэ ушарhан ээлжээтэ хохидолшье,

Англида ороhон саhанай үлэгдэлшье —

Хажуудань мэтээр харагдан байнал,

Харагүй сэдьхэлынь гайхуулаад абанал.

Гансал… Гансал

Үнгэрhэн дайнай зураглал заримандаа

Үзэгдөөд экранда, үбгэжөөл уярдаг даа.

Үхэлтэ тэмсэлэй талмайн дунда

Өөрөө байhандал үнэнхэhөө hанадаг даа.

Энхэ байдалай үүдэ нээхэеэ,

Сүлхэ сэрэгшэдэй добтолон орохые

Үсэгэлдэр мэтээр баабаймни hайсал

Ухаандаа элихэнээр удхалан байхал.

Уhанай орондо, шуhaap урдаhан

Нюдэнэй хэмжэшэгүй үргэн голые,

Урдуулай Бардадал хэрхирhэн, уурлаhан

Нэтэрүү гэгшын сухалтай дайсадые,

Тэнгэриhээ адхарhан тобжорхой мүндэртэл,

Тоогүй олон hомоной эшхэрээе,

Намарай ольбоной хара батаганаандал,

Хүнүүдэй нэбшылдэн гамгүй хосорхые

Гайхаха сүлөөгүй урагшаал дабшан,

Үхэлэй замые гаталан гарахадаа,

Амидаралай харгы манда нээhэн

Ашата баабаймни сүлөөгүй зандаа

Садатараа гайхан, ханатараа hайхашаан

Шэдитэ тслевизорээ шэртэнэл даа.

 

Түрэлхи хэлэмнай

Дэлхэйдэ хэлэн олон даа.

Дуугархада үгэнь барандаа

Соностодог нэгэндээ адли бэшээр,

Сохом лэ энэнь ондоо гэхээр.

Буурай холын түүхэтэ caгhaa

Баяжан хүгжэhэн буряад хэлэн

Эдээнэй дунда үни холоhоо

Эзэлхэ hуурияа олонхой юумэл.

«Эжы» гэhэн энэрхы дулаан,

«Аба» гэhэн айхабтар дорюун —

Эгүүридэ мүнхэ хоёр үгэhөө,

Эгээл нангин бэшэгэй мүрhөө

Анха эхитэй буряад хэлэн

Ама гаран хэлэхэдэ урин.

Үнэн хэрэгые үргэжэ дэмжэhэн,

Худал юумые холодхон дараhан

Үгэ сэсэн үндэhэн хэлэмнай

Үшөөл гүлмэрхэн үхибүүдэймнай

Харгыдаа абаха зэбсэгынь гээшэл —

Хүн болохо хэрэгтэнь туhaлхал.

Комментариев нет
Комментарии отключены.
Авторизация
*
*
Регистрация
*
*
*
Пароль не введен
*
Генерация пароля